نمىدارند و نمىخواهند ، مگر چيزى را كه واقعا دوست داشتنى باشد ، و آن چيزى كه واقعا بايد آن را دوست داشت همان چيزى است كه خدا براى آنان دوست بدارد ، و آن عبارت است از همان خير و سعادتى كه مستحق آن شده‌اند ، و با آن به كمال مىرسند ، و نه خود و نه ديگران از آن متضرر نمىگردند ، ( دقت فرماييد ) . اين را گفتيم تا روشن گردد كه هر چند به حكم آيه مورد بحث اهل بهشت داراى مشيت مطلقند ، هر چه بخواهند به ايشان داده مىشود ، و ليكن در عين حال نمىخواهند مگر چيزى را كه مايه رضا و خوشنودى پروردگارشان باشد . و با اين بيان اشكالى كه به طور كلى به آيات ناطقه به اطلاق مشيت شده - مانند آيه مورد بحث - جواب داده مىشود ، و آن اشكال اين است كه ممكن است اهل بهشت معصيت و عمل زشت و كار لغو را دوست بدارند ، و يا كارى و چيزى را دوست بدارند كه باعث آزار سايرين باشد ، و يا بخواهند افراد مخلد در آتش را نجات دهند ، و يا بخواهند به مقامات انبياء و مخلصين از اولياء و هر كس كه ما فوق ايشان است برسند . و جوابش اين شد كه چگونه چنين اطلاقى از اين گونه آيات به دست مىآيد با اينكه خود خداى تعالى در خطاب به متقين فرموده : « يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً فَادْخُلِي فِي عِبادِي وَادْخُلِي جَنَّتِي » « 1 » . زيرا به حكم اين آيه اهل بهشت به چيزى راضى و علاقمند مىشوند كه خدا نيز بدان راضى باشد ، آرى ، آنان نمىخواهند مگر آنچه را كه مايه خوشنودى خداست ، پس هيچ وقت اشتهاى معصيت و كار زشت و شنيع ، و كار لغو نمىكنند ، « لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً وَلا كِذَّاباً » و نيز هرگز از چيزى كه مايه ناراحتى ديگران است خوششان نمىآيد ، و نيز هرگز نمىخواهند كه عذاب از اهل جهنم ( كه خدا عذاب آنان را خواسته ) برداشته شود ، و هرگز آرزو نمىكنند كه مقام بالاتر از خود را داشته باشند ، چون آنچه كه خود دارند خدا برايشان پسنديده ، و آنان بدان راضيند ، و آنچه خدا دوست مىدارد دوست مىدارند . * ( « كانَ عَلى رَبِّكَ وَعْداً مَسْؤُلًا » ) * - يعنى اين وعده اى كه به متقين داده شد ، وعده اى است بر عهده پروردگارت ، و بر حضرتش عز و جل واجب است كه به وعده خود وفا كند ، و اگر خدا وفاى به اين وعده را بر خود واجب كرده ، به خاطر همان قضايى است كه گفتيم از روز

--> ( 1 ) اى نفس آرامش يافته ! به سوى پروردگارت برگرد در حالى كه تو از او راضى و او از تو راضى است ، پس در زمره بندگانم درآى و در بهشتم داخل شو . سوره فجر ، آيات 27 - 30 .